31.05.2014, Cumartesi

Zağanos Paşa

Zağanos Paşa http://www.sakirseyihoglu.com/
 

(d. ? - ö. 1462, Balikesir) Fatih Sultan Mehmet saltanatında 1453-1456 yılları arasında sadrazamlık yapmışOsmanlı devlet adamıdır. İstanbul'un fethi'nden sonra sadrazamlığa getirilen ilk kişidir.

Bazı kaynaklarda Rum devşirmesi olduğu bildirilmektedir. Diğer bir iddiaya gore Babası Abdullah Bey, Türkmen bir Osmanlı denizcisidir ve annesi yine bir Kayı Boyu'na mensup Osmanlı denizcisi olan Oruç Gazi Paşa'nın kızıdır. Denizcilikte gözetleme için zağanos (keskin görüşlü, yırtıcı bir kuş) kullandığı için zağanos lakabıyla anılmıştır. Eğitimini Enderun'da yapmıştır. Eğitiminden sonra umera sınıfına dahi olmuştur. II. Murad >> oğlu ve veliahti olan Şehzade Mehmed'i Manisa sancakbeyi için gönderince önce Nişancı Mehmet Bey onun lalasıolarak gorvlendirilmis ve çok geçmeden Zaganos Mehmed Paşa'ya lalalık görevi verilmiştir ve Aralık 1449'da Saruca Kasım Paşa lalalık görevine atanmasına kadar bu görevi sürdürmüştür.
1443'de Sehzade Mehmed Edirne'ye cağrildığı zaman Zaganos Mehmet Paşa'ya vezirlik görevi verilmiştir. 1444'te ikinci zevce olarak II. Murad'in kızı ve Şehzade Mehmed'in ablası Fatma Sultan ile nikahlanmiş ve "Damat" olarak anılmaya başlanmıştır. 1446'da Gelibolu sancakbeyi ve donanma komutanı olmuştur.Bir iddiaya göre, Sultan II. Murat tarafından sürgün edilmiştir, 1444-1452 yılları arasında Balıkesir'de sürgün hayatı yaşamıştır,
1451'de babası olan II. Murad>>> ölünce II. Mehmed'in ikinci defa padişahlığa çıkması üzerine Edirne'ye dönmüş ve ikinci vezir tayin edilmiştir. İstanbul'un fethi surecinde önemli gorevler yuklenmistir.


İstanbul'un fethi öncesinde Rumeli Hisarı'nı yaptırmış, İstanbul Kuşatması'nın en ateşli savunucularından olmuştur.Rumeli Hisarındaki 3 kulenin biri Halil Paşa,biri Sarıca Paşa, diğer güneydekine ise Zaganos Paşa adı verilerek Rumeli Hisarının yapımı sonrası diğer 2 paşa ile birlikte padişahça onurlandırılmıştır. Dehası ile Osmanlı donanmasının kara yolu ile Kasımpaşa’ya indirilmesini sağlamıştır. Bununla birlikte Ulubatlı Hasan'ın kendi komuta ettiği birlikte bulunduğu ve askerlerinin emri altındaki tünelci ve istihkamcılarının büyük yararlılıklar gösterdiği bilinmektedir.
İstanbul'un fethi'nden sonra azledilerek idam edilen Çandarlı Halil Paşa'nın yerine veziriazamlığa getirilmiştir.
Ancak 1456 yılında Fatih Sultan Mehmet ile birlikte sefere çıkan Zaganos Paşa ve Osmanlı ordusu Belgrad kuşatmasında Sırbistan'ın her yanını fethetmesine karşın şehri alamayıp; şehri savunan János Hunyadi komutasındaki Macar ordusu ve Haçlı birliklerine yenilmiş ve ağır kayıplar neticesi kuşatmayı kaldırmak zorunda kalmıştır.
Bu başarısızlığın bir nedeni Zaganos Paşa olarak görülmüş ve Veziri azamlıktan alınmıştır. Kızı sultanın hareminden dışlanmış ve her ikisi de Balıkesir'e sürülmüştür. Balıkesir'e yerleşen Zaganos Paşa, vakıflar kurmuş, cami, medrese, hamam yaptırmış, şehrin çehresini değiştirmiştir.
Bundan sonrası hayat hikayesi ise tam net değildir.
Bir anlatıma göre; 1459'da ise Balıkesir'den geri çağrılmıştır. 1463'te gelişmeye başlayan Osmanlı donanmasının başına Kaptan-ı Derya olarak getirilmiştir. 1466 yılında ise Teselya veMakedonya'ya vali olarak atanmıştır.
Hakkındaki bir başka iddiaya göre ise; 1461 yılında Trabzon'un fethine katılmıştir. Trabzon'un fethi esnasında Prenses Anna ile de evlenmiştir.
1467-1469 yılları arasında ise Trabzon'da sancak beyliği yapmıştır.
 Trabzon’un fethi için kuşatma nizâmı şöyle idi: 1. Hızîr Bey, Sarıca Paşa; Ayasofya-KabakMeydâm-Hızîbey- Gülbahâr Hâtûn Mahalleleri’nden 2. Zağnos Mehmed Paşa; Erdoğdu (Tekfur Çayırı) ve Zağnos’tan 3. Sadrâzâm Mahmûd Paşa; Değirmendere’den, 4. Kâsım (Kâzım) ve Yâkub Beyler; Denizden, 5. Fâtih Sultân Mehmed Hân; Boztepe ve Yenicuma’dan,
... Zağanos Paşa, Fâtih’ten takriben bir ay önce emrindeki donanmayla Trabzon önlerine gelmişti. Trabzon’un batı yakasından hududu küçüle küçüle o anda Ayafokas (Akçakale) denilen bir noktadan başlamaktaydı. Burası Zağanos Paşa’nın doğduğu yer olan Polathâne’nin on kilometre kadar batısında müstahkem bir kaleydi Aynı zamanda küçücük bir limanı vardı. Zağanos Paşa gençliğinde Rum balıkçılarla Yunus balığı avlarken burada çok bulunmuştu. Bu sebeple mıntıkayı iyice tanıyordu. Bir kısım askerleriyle bu noktada karaya çıkmadan önce kaleyi top ateşine tuttu. Kalede bir avuç Rum muhafız kuvveti mevcuddu. Burasını zabdetmek kolay olmuştu.
Diğer bir iddia ise 1461'de trabzon'un fethi sonrası 1462 yılında Balıkesir'de vefat ettiği yönündedir.
İstanbul'un fethinde, gemilerin karadan yürütülmesini sağlayan Türkmen tahta işçilerinin de Balıkesir'e yerleşmesine ön ayak olmuş ve Tahtacılar adı verilen Türkmen Kültürü'nün oluşmasında pay sahibi olmuştur. Vakfının faaliyetleri Cumhuriyet Dönemi'ne kadar sürmüş, bu dönemde vakfın mütevellisi olan (torunlarından) Aslıer Ailesi tarafından, sahiplik ve imtiyaz hakları Türkiye Cumhuriyeti Devleti'ne devredilmiştir.
Zağanos sözcüğünün etimolojisiYaygın olarak bilinen kanı; "os" sözcüğünün Rumca"da "bey" anlamına geldiği, Rumeli Beylerbeyi iken yöre halkı tarafından "şahan-zahan (şahin)" kelimeleri ile birleştirilip "Zağanos" olarak okunduğudur (atalarından Evrenos Bey gibi). Halil Ethem'e göre Zağanos sözcüğü bir çeşit şahin anlamında olup, Farsça zağan sözcüğünden Osmanlıca’ya geçmiştir. Mahmut Goloğlu ise Trabzon Rumcası’nda "martı" anlamına gelen zinos sözcüğüne bağlayıp, kaynak göstermeden sözcüğün eski Türkçe olduğunu iddia etmiştir.
Modern Türkçe sözlükte zağanos “bir cins doğan” olarak geçmekle birlikte, hangi dilden ödünç alındığı belirtilmemektedir. Farsça şahin sözcüğünün Rum ağzında bozulduktan sonra Türkçeye geçmiş formu olmalıdır.
Zağanos sözcüğünün Trabzon’da yengeç anlamında kullanılan zağana sözcüğü ile alakalı olabileceği akla gelebilir ki bu sözcük aynı zamanda yörede aksak yürüyen kişilere takılan bir lakaptır ama Paşa’nın adı Trabzon’un fethinden öncesine dayanıyorsa bu önerme geçersizdir. Ayrıca Hun İmparatorunun büyük oğlunun da adıdır.