04.06.2014, Çarşamba

Sultan V. Murad Han

 

 

Sultan V. Murad HanSultan Abdülmecid Han‘ın oğlu olup, 21 Eylül 1840’ta Şevkefzâ Kadınefendi‘den doğmuştu. Sultan Abdülmecid’in ilk doğan şehzadesi olduğu için dünyaya gelişi ba­basını çok sevindirmiş ve bu münasebetle büyük şenlikler yapılmıştı.

Küçük yaşından beri güzel, sevimli, yumuşak huylu, zeki, ha­fızası kuvvetli, açık fikirli ve çok sabırlı olmakla temayüz etmişti. Sarayda pek büyük bir itinayla büyütülen Murad Efendi, tahsil çağına gelince devrin en kudretli hocalarından ders gördü. Babası da onun yetiştirilmesiyle bizzat meşgul olur, arada oğlunu imtihan ederdi. Bu tahsil devresi sırasında Türkçeyle birlikte Arapçayı da çok mükemmel şekilde öğrenmiş, ayrıca Osmanlı tarihi ve mate­matik okumuştur. Hem resme hem de müziğe istidadı vardı. Güzel sanatların bu iki kolunda çalışmış ve beğenilen eserler vermiştir. Müzik ve resimden başka ilgilendiği bir konu da mimarlıktır.

Şehzadeliği sırasında babasının sağlığında veliaht bulunan amca­sı Abdülaziz’le gayet iyi geçinir, ona çok saygı gösterirdi. Abdülaziz Han bu yüzden onu severdi. Kendi erkek ve kız kardeşleriyle de münasebetleri daima çok iyi idi. Onları çok sever, hoş tutardı. Bu yüzden hepsinden daima hürmet görürdü. Sultan Abdülmecid’in şehzadeleri arasında, tahsili, terbiyesi, tevazuu, kibarlığı ve çeşitli hasletleri ile hepsinden üstündü. Hatta kardeşlerinden Vahideddin (VI. Mehmed) onun için, “Biz sekiz biraderin, terazinin bir kefesine yedimizi, bir kefesine onu koysalar ağır basardı,” demiştir.

Babasının 25 Haziran 1861 tarihinde vefatından sonra Abdülaziz Han padişah olunca, veliaht oldu. Amcası Abdülaziz Han’ın 1863 Mısır ve 1867 Avrupa seyahatlerine veliaht sıfatıyla katıldı. Bu gezi­lerde, davranışlarıyla Osmanlı hanedanının asaletini temsil ederek takdir topladı. Bu sırada İngiltere prensesi ile evlendirilmesi bile gündeme geldi. Ancak Sultan Abdülaziz Han bunu kabul etmedi.

Şehzade, İngiltere’de geleceğin Kralı olacak VII. Edward ile dost­luk kurdu. Bir rivayete göre prens, istikbalin padişahını, mensup olduğu İskoç Mason Locası’na sokmayı başarmıştı. İki taraf da bundan menfaat bekliyordu. Şehzade, padişah olduğunda başta İngiltere olmak üzere Avrupa’nın kendisiyle iyi geçineceğini; Jön Türkler’in muhalefetini kıracağını umuyordu.

Aslında Sultan V. Murad’ın Genç Osmanlılarla arası oldukça iyiydi. Kendisini alafranga hayata, içkiye bunların alıştırdığı ve Mason kulübüne de bunların ikna ettiği rivayeti daha güçlüdür. Murad Efendi’nin diğer bir kusuru da çok müsrif olmasıydı. Bu haline vâkıf olan Abdülaziz Han tahsisatını azaltmıştı. Buna rağmen israftan vazgeçmemiş, mütemadiyen sarraflara borçlanmıştı. Bu halleri kendisini asabî bir ruh haline büründürmüştü.

Doktorlar kendisine tedavi için deniz banyosu tavsiyesinde bu­lunurlardı. Sonraları II. Abdülhamid Han, hususî tabibi Doktor Hüseyin Âtıf Bey’e yazdırdığı muhtıralarda Murad Efendi’yi içkiye Namık Kemal’in alıştırdığını, gece sabahlara kadar içtiklerini, bu sırada okuyup yazdıklarını, bu işret iptilasının veliahdın asabını bozduğunu ve nihayet başına vurduğunu kaydedecektir.

Sultan V. Murad Han 30 Mayıs 1876- 31 Ağustos 1876

Sultan V. Murad Han
30 Mayıs 1876- 31 Ağustos 1876

 

Padişah olmadan önceki hayatı

V. Murad

V. Murad

Sultan Murat, 21 Eylül 1840'da İstanbul'da, Çırağan Sarayı'nda doğdu. Padişah Abdülmecit ile Şevkefza Kadın Efendi'nin büyük oğullarıydı. Babası padişah Abdülmecit tarafından çok sevilmekte ve bu nedenle onun tarafından veliaht ilan edilmek istenmekteydi.

Öğrenim Hayatı

Babasının ilk erkek evladı olması dolayısıyla öğrenimi ve eğitimine büyük özen gösterilen V. Murat, döneminin en ünlü bilginlerinden Doğu kültürü ve fen alanında ders aldı. Önce Ethem Paşa'dan, sonra ise Kemal Paşa ile Gardet adlı bir Fransızdan ders alarak 14 yaşında öğrenmeye başladığı Fransızcasını ilerletti. Mızıkayı Hümayun komutanı Guatelli Paşa ve Augusto Lombardi adlı bir diğer İtalyandan aldığı piyano dersleriyle musiki alanında ilerleme kaydetti ve kendi kendine birçok şarkı besteledi.

Veliahtlık dönemi

Sultan Abdülaziz ile beraber çıktığı Avrupa seyahati sırasında Avrupa'yı yakından görüp hayran kalmış, bu gezi sırasında İngiltere'de tanıştığıGaller Prensi (sonradan İngiltere Kralı olan VII. Edward) ile yakın bir dostluk kurmuştu. Amcasının tanıdığı serbestlik sayesinde, Kurbağalıderedeki köşkünde (Şuanki Marmara Üniversitesi Göztepe Yerleşkesi ) ailesi ve maiyeti ile birlikte rahat bir hayat yaşadı.

Tahta çıkışı ve hükümdarlığı

Sultan V. Murat, tahttan indirilen Sultan Abdülaziz'in yerine 30 Mayıs 1876'da padişah oldu. Cülus ve biat tarihinin kararlaştırılan günden bir gün önceye alındığı kendisine bildirilmediği için dairesine gelen askerler tarafından tutuklanacağı vehmine kapılarak depresyona girdi. Serasker Hüseyin Avni Paşa'nın arabasına binerken Paşa arabadan inmeyerek büyük bir protokol rezaletine imza atmakla beraber, belinden çıkardığı silahı korku içindeki V.Murat'a uzatmış ve korkusu bir kat daha artmıştır. Rıhtımdan çatanaya bindirileceği sırada denizin fırtınadan dolayı kabarması üzerine korkuya kapılarak binmek istememiş müdahale edilerek bindirilmiş, Sarayburnu'na geçilerek bir arabayla Beyazıt'taki Seraskerlik binasına ( bugünki İÜ Merkez Kampüsü) gidilerek orada biat törenine başlanmıştır. Sultan Abdülaziz'in Topkapı Sarayı'na nakledildiği haberi gelince acele ile Dolmabahçe Sarayı'na gidilerek törene orada devam edilmiştir.

V. Murad

V. Murad

Kısa süre içinde yaşadığı olayların etkisiyle artan korkusu yüzünden, törenin kısa kesilmesi kararlaştırılmış, toplu halde huzura alınan gayr-i müslim cemaat ruhanileri kendilerine mahsus kıyafetleriyle üzerine yürüyünce kaçmaya çalışmıştır. Seraskerlikte ve saraydaki tören sırasında geleneksel taht Topkapı Sarayı'ndan getirilememiş ve atalarının tahtına oturamamıştır. Padişahların törenle Cuma namazına gittikleri Cuma Selamlığı sırasında kendini sarayın havuzuna atmaya çalışması yüzünden bu törene bir daha cesaret edilememiş, dahada önemlisi saltanatının meşruiyetinin tasdiki anlamına gelen kılıç alayı yapılamamıştır.

Birkaç gün sonra Sultan Abdülaziz'in ölüm haberinin gelmesi ve ardından Hüseyin Avni Paşa'nın Çerkes Hasan adlı genç subay tarafından öldürülmesi olayları üzerine kendini tamamen kaybederek yatağında gözleri havaya dikilmiş halde hareketsiz kalakalmıştır. Hususi doktoru olan Dr. Kapolyon'un bir küvetin içine yatırarak elli sülük ile kan almak gibi son derece hatalı tedavi yöntemleriyle durumu dahada fenalaşmış ve adeta kendisinden ümit kesilmişti. Bu durumda kendisinden umdukları ümitlerin suya düştüğü kanaatine varan devlet adamlarının kararıyla 93 gün kaldığı Osmanlı tahtından 31 Ağustos 1876 tarihinde indirildi.

V. Murad Kılıcı

V. Murad Kılıcı

Sonraki yaşamı

 

II. Abdülhamit tarafından ailesi ile birlikte zorunlu ikamete mecbur edildi. Akıl sağlığı bir süre sonra düzeldi. İki yıl sonra Ali Suavi vakası patlak verince ailesiyle beraber Çırağan'ın bugün Beşiktaş Anadolu Lisesi olarak kullanılan harem binasına nakledildi. Bu olaya kadar tanınan bir takım serbestlikler tamamen kaldırılmış ve eski padişah ailesi ile beraber pek çok mahrumiyetlere maruz kalmıştır. Akıl sağlığına tekrar kavuştuğu yönündeki söylentilerin maiyetindeki bazı kalfalar tarafından ortalığa yayılması bu tedbirlerin alınmasında etkili olmuştur. Çırağan'ın dışarı ile tamamen irtibatının kesilmesi ve sıkı bir tarassut altına alınması bu dönemdedir. Ailesi ve maiyetindekilerle beraber kalabalık bir grubu oluşturmuşlar ve bu zümreye "Çırağanlılar" adı verilmiştir.

Günlerini piyano çalarak, torunlarına ithaf ettiği besteler yaparak ve onların müzik yönünde eğitimleriyle ilgilenerek geçirdi. 28 yıl süren bu uzun mahrumiyet yıllarında ailesi genişlemekle beraber kayıplar da yaşanmıştır. Çırağan yıllarında iki kızı, sekiz torunu ve Şehzade Ahmed Nihat Efendi'nin oğlu olan torun çocuğu Şehzade Ali Vasıb Efendi dünyaya gelmişlerdir (1903).

Bununla beraber Fehime Sultan'ın annesi Meyliservet Kadınefendi, kızı Aliye Sultan, torunu Celile Sultan, Selahaddin Efendi'nin ölü doğan iki oğlu ve üç gelini vefat etmiş bu kayıplar eski padişahı derinden sarsmıştır. Özellikle büyük bir sevgiyle bağlı olduğu annesi Şevkefza Valide Sultan'ın vefatından sonra günlerce kimseyle görüşmemiş, yemek yemeği bile reddederek kederini uzun zaman yaşamış, eski günlerindeki hayata bağlı halinden eser kalmamıştır. Kızı Hatice Sultan'ın, II. Abdülhamit'in damadlarından Kemaleddin Paşa ile giriştiği bir gönül ilişkisinin açığa çıkması üzerine şeker hastalığına yakalanmış ve bu rahatsızlığına eşlik eden kanlı basurunda etkisiyle 29 Ağustos 1904 'de vefat etmiştir.

Sultan II. Abdülhamit tarafından sessiz sedasız ve gösterişsiz şekilde Yeni Camii Türbesi'nde annesinin yanına defnedilmesi emredildi. Cenazesi Topkapı Sarayı'na nakledilmiş, padişahlara mahsus şekilde Hırka-i Saadet Dairesi'nde gasledilerek teçhiz ve tekfini yapıldıktan sonra cenaze namazı için Sirkeci'ye getirilmiştir. Burada halkın dikkatini çekmemek ve herhangi bir taşkınlığı engellemek için askeri birlikler kordon oluşturarak sıkı tedbir almalarına rağmen, bazı gruplar kordonu aşarak tabuta ulaşmışlar ve eski padişaha duydukları saygıyı göstermişlerdir. Yeni Camii Turhan Valide Sultan Türbesi'ne ek olarak inşa edilen Cedid Havatin Türbesi'nde annesinin yanına defnedildi.

Kişiliği ve özel hayatı

Çocukluğunda iyi bir eğitim alan Sultan V. Murat, iyi derecede Fransızca öğrendi. Okumaya ve edebiyata oldukça düşkündü. Fırsat buldukça Fransa'dan getirtiği kitapları, yabancı gazeteleri uzun uzun okur, veliahtlık döneminde Ziya Paşa, Namık Kemal gibi o devrin birçok şairi ile sohbetlerde bulunurdu. Müziğe de meraklı olan Sultan V. Murat, hem piyano çalar hem de batı müziği dalında besteler yapardı.Schottich ve Valse bilinen eserleridir. Sultan Vahideddin'in deyişiyle ;

Biraderi (V.Murat'ı) terazinin bir tarafına, biz diğer yedi biraderi öbür tarafına koysalar birader ağır basardı.

Ailesi

Eşleri

Hanımları

  1. Elru Mevhibe Baş Hatun
  2. Reftar-ı Dil Valide Sultan
  3. Şayan Kösem Sultan
  4. Meyl-i Servet Haseki Sultan

İkballeri

  1. Resan Hanımefendi: Baş İkbal
  2. Cevher-riz Hanımefendi: İkinci İkbal
  3. Nev-Dürr Hanımefendi: Üçüncü İkbal
  4. Remiş-Naz Hanımefendi
  5. Filiz-ten Hanımefendi

Gözdeler

  1. Visal-i nus Hanım: Gözde

Erkek çocukları

  1. Şehzade Mehmed Selahaddin Efendi
  2. Şehzade Süleyman Efendi
  3. Şehzade Seyfettin Efendi

Kız çocukları

  1. Hatice Sultan
  2. Fehime Sultan
  3. Fatma Sultan
  4. Aliye Sultan