29.03.2018, Perşembe

Barbaros Hayreddin Zırhlısı

Osmanlı donanmasının ikinci Barbaros’u olarak da anılan Barbaros Hayreddin zırhlısı, 29 Nisan 1894-8 Ağustos 1915 tarihleri arasında denizlerde görev yapmış bir savaş gemisidir. Asıl adı SMS Kurfürst Friedrich Wilhelm olan zırhlı, Alman Donanması’na ait Brandenburg sınıfı savaş gemilerinin sonuncusu idi. 1890 yılında “Panzerschiff D (Savaş Gemisi D)” adıyla kızağa konuldu. Kaiserliche Werft Wilhelmshaven’da (Wilhelmshaven Kraliyet Tersanesi) inşası başlanan gemi, 30 Haziran 1891’de denize indirildi. 29 Nisan 1894 tarihinde Alman donanmasına bağlı Birinci Filo’ya katıldı.

 

 

SMS Kurfürst Friedrich Wilhelm zırhlısının suya indirilmeden önce çekilen bir fotoğrafı.

 

 

İnşa edildiği dönem şartlarında üst düzey konumdaki zırhlı; ikisi baş ve kıç tarafında, biri ortada toplam üç tarette bulunan 6 adet 28 cm çapındaki topları taşıyordu. Orta taretteki toplar, diğer tarettekilere göre daha düşük kalibreliydi. Kazamat bölümünde 8 tanesi 10,5 cm çapında, 8 tanesi ise 8,8 cm çapında olmak üzere toplam 16 top mevcuttu. Bu toplar ikincil silah olarak kullanılıyordu. Gemide 6 adet 45 cm’lik torpido tüpü de bulunuyordu.

 

115,7 metre uzunluğunda ve 19,74 metre genişliğinde olan zırhlının tasarım ağırlığı 10.013 tondu. İki adet üç silindirli motor bulunduran gemi, 10.228 beygir gücündeydi ve saatte 16,5 knot (31,3 km/s) hıza ulaşabiliyordu. Kemer zırhı 400 mm (15,7 inç), barbet zırhları 300 mm (11,8 inç), güverte zırhı ise 60 mm (2,4 inç) kalınlığındaydı. Ana silahları oldukça modern olan ve sınıfının en gelişmiş gemisi konumundaki bu zırhlı için Alman donanması, toplamda 16.054.000 mark ödedi.

 

SMS Kurfürst Friedrich Wilhelm zırhlısının sancak tarafından ve tepeden çizilmiş bir taslağı.

 

 

SMS Kurfürst Friedrich Wilhelm zırhlısının Alman donanmasındaki ilk vazifesi, Çin’deki Boxer Ayaklanması oldu. Çin’deki milliyetçilerin çıkardığı ayaklanmanın bastırılma çabaları içerisinde bulunan Almanya, Mareşal Alfred von Waldersee komutasında dört Brandenburg sınıfı zırhlı, on yük gemisi, üç torpidobot ve altı deniz alayından müteşekkil sefer kuvvetini Çin’e sevk etti. Seferi kuvvet, Jiaozhou Körfezi civarında çıkan ayaklanmaları başarıyla bastırdı.

 

SMS Kurfürst Friedrich Wilhelm zırhlısı, 1899 yılı.

 

1904 yılında SMS Kurfürst Friedrich Wilhelm, tersaneye alınarak modernize edildi. Torpido sisteminin eklenmesiyle güçlendirilmiş bu zırhlı, 1905 yılında tekrar denize açıldı ve hizmetlerine devam etti. 1906 yılında İngiltere’nin başlattığı drednot tipi savaş gemilerinin inşa süreciyle donanmalarda hızlı bir gelişim ortaya çıktı. Bu gelişime bağlı olarak Brandenburg sınıfı gemiler eskimiş sayılarak görevden çekildiler.

 

Tam da bu dönemde, Osmanlı Devleti’nde başlayan donanmanın modernize edilmesiyle ilgili çalışmalar sürmekteydi. Donanma-yı Osmani Muavenet-i Milliye Cemiyeti’nin gayretleri ve Almanlarla yapılan görüşmeler neticesinde 6 Ağustos 1910 tarihinde SMS Kurfürst Friedrich Wilhelm ve onunla aynı sınıfta olan SMS Weißenburg zırhlıları toplamda 18 milyon marka satın alındı.

7 Eylül 1910 tarihli Donanma Mecmuası'nın kapağında Barbaros Hayreddin zırhlısının gelişi şerefine, onun bir fotoğrafı basılmıştı.

 

 

15-16 Ağustos 1910 tarihinde zırhlılar Alman amiralin komutasında ve Osmanlı hükümetinin yolladığı Türk zabit ve mürettebatıyla birlikte yola çıktı. Gemileri karşılamak üzere Hamidiye kruvazörü, zırhlıyı teslim alacak mürettebatı götürmek üzere Tir-i Müjgan torpidobotu görevlendirilmişti. 28 Ağustos 1910 tarihinde gemiler Çanakkale’ye ulaştı ve 1 Eylül 1910 tarihinde Donanma Cemiyeti temsilcisi Ramiz Bey ile Alman amiral arasında yapılan devir-teslim protokolü ile teslim alındı. Kurfürst Friedrich Wilhelm gemisine eski Kaptan-ı Derya Barbaros Hayreddin Paşa’nın adı verilmiş, Weißenburg gemisine ise Trablusgarp fatihi olarak anılan şehit amiralimiz Turgut Reis’in adı verildi.

 

Barbaros Hayreddin olarak anılmaya başlanan eski Kurfürst Friedrich Wilhelm zırhlısının donanmaya katılışını, Donanma Mecmuası şu şekilde anlatır:

 

“Evvela Fransa ile İngiltere’ye müracaat edilmişti. O zamandan beri Türkiye’ye düşman olan bu iki devlet gemi satamayacaklarını söylediler. Nihayet Almanya, vuku bulan müracaat üzerine 1.100.000 liraya “SMS Brandenburg” sınıfı dört zırhlıdan ikisini devlet-i Osmaniye’ye sattı. SMS Kurfürst Friedrich Wilhelm ile SMS Weissenburg, bir Alman amiralinin idaresinde olarak Çanakkale’ye geldiler ve 19 Ağustos 1326 Perşembe (1 Eylül 1910) tarihinde selam topları arasında özel merasim ile gemilere Osmanlı sancağı çekildi. İki gün sonra da (Cumartesi 21 Ağustos/3 Eylül 1910) Barbaros ile Turgut bütün sahilleri dolduran İstanbul halkının semalara kadar yükselen şiddetli alkışları arasında İstanbul limanına ulaştılar.” 

 


Donanmaya katılmasının ardından amiral gemisi olarak hizmete giren Barbaros Hayreddin zırhlısı, Sultan Mehmed Reşad’ın Rumeli gezisinde padişahı Selânik’e götürdü ve bunun ardından Padişah Yaveri Tahir Bey’in komutasında Akdeniz’e inerek Beyrut’a gitti. Trablusgarp Savaşı başlangıcında donanmaya geri dönme emri verilmesi sebebiyle Barbaros Hayreddin zırhlısı da Çanakkale Boğazı’na geri dönerek diğer gemilerle birlikte Nara Burnu açıklarında devriye görevinde bulundu. Bir sene süren bu görevinin ardından Balkan Harbi patlak vermiş ve gemiler İstanbul’a dönmüştü. Tamire girecek olanlar limana alınıp kalanları ise Karadeniz’e sevk edilmiştir. Donanma Mecmuası olanları şu şekilde aktarır:

 

“Eylül’ün son haftasında bütün gemiler, bir diğerini takip ederek İstanbul’a geldiler. En ziyade tamire ihtiyaç gösterenler tersaneye girdiler. Diğerleri ise Karadeniz’e çıktılar. SMS Barbaros, 1328 senesi Teşrinievveli (Ekim-Kasım 1912) zarfında birçok defa Bulgaristan sahillerinde dolaştı. Bir defasında Varna limanı önünde Bulgar torpidobotlarına tesadüf ederek üzerlerine ateş açtı.” 

 

Osmanlı ordusunun Şark Cephesi’nde Bulgar ordusu karşısında uğradığı yenilgiler sonrasında Çatalca Hattı’nda mevzilenmesiyle birlikte oluşan panik havası, donanmanın bu bölgeye sevk edilmesini gerekli kılmıştı. Barbaros Hayreddin zırhlısı da bu sebepten dolayı Karadeniz’den ayrılıp Marmara Denizi’ne girdi ve Çatalca’daki savunmaya katıldı. Bulgar mevzilerine yaptığı isabetli atışlar sayesinde ordumuza maddi ve manevi açıdan büyük destek sağlamış olan Barbaros Hayreddin zırhlısı, Bulgarlarla ateşkes imzalanmasının ardından Çanakkale Boğazı’na hareket etti.

 

Çatalca Muharebesi esnasında Terkos Gölü civarında ateş açan donanmamızı tasvir eden bir çizim.

Donanma Mecmuası'nın Ekim 1912'de çıkan sayısından.

 

 

16 Aralık 1912’de boğazdan çıkan Osmanlı donanması, İmroz (Gökçeada) açıklarındaki Yunan donanmasıyla ilk kez muharebeye girişti. Tarihe İmroz Deniz Muharebesi adıyla geçen bu muharebede Barbaros Hayreddin zırhlısı, Yunan donanmasına ait Averof zırhlı kruvazöründen ateşlenen bir mermiyle iskele bordasından isabet aldı ve mürettebattan bir askeri şehit düştü. Averof zırhlısını takip eden Barbaros Hayreddin ve diğer zırhlılar, Averof’un muharebe alanından uzaklaşması sebebiyle geri dönerek Nara’ya ilerledi.

 

Bu muharebeden sonra iki defa boğazdan çıkan filomuz, Yunan donanmasına rastlamadı. Nihayet 18 Ocak 1913 günü Yunan donanmasıyla Limni adasındaki Mondros limanı açıklarında ikinci bir muharebeye tutuştu. Amiral gemimiz Barbaros Hayreddin, pruva direğinde Barbaros Hayreddin Paşa’nın sancağıyla birlikte bu muharebeye girdi ve kahramanca çarpıştı. Çeşitli çaplarda 31 mermi isabet alan, bazıları büyük zorlukla söndürülen 11 yangın çıkan Barbaros Hayreddin zırhlısı mürettebatından 4 zabit ve 28 neferi şehit düştü, 4 zabit ve 40 neferi ise yaralandı.

26 Ocak 1913 günü başlatılan Şarköy Çıkarması sırasında harp filosunda görev alan Barbaros Hayreddin, bu görevinden sonra 18 Şubat 1913 günü Ege Denizi’ne açıldı ve muhriplerle dolaşarak geri döndü. Balkan Harpleri süresinde çeşitli bölgelerde çarpışan Barbaros Hayreddin, savaş bitiminden sonra 28 Ekim 1913 günü İstanbul’a gelerek Haliç tersanelerinde 1 ay boyunca tamir görmüştür.

 

Şarköy Çıkarması esnasında kıyıları topa tutan zırhlıları tasvir eden bu tablonun sağ tarafındaki zırhlı

Barbaros Hayreddin zırhlısıdır.Ali Cemal Benim tarafından resmedilen bu tablo,

İstanbul Deniz Müzesi'nde sergilenmektedir.

 

Şarköy Çıkarmasına ait bu haritada görülebileceği gibi, nakliye filosunun doğusunda konuşlandırılan

harp filosunun en doğusunda Barbaros Hayreddin zırhlısı mevcuttu.

(Kaynak: Edward J. Erickson- Büyük Hezimet-Balkan Harplerinde Osmanlı Ordusu)

 

Birinci Balkan Savaşı’nın patlak vermesinin ardından Marmara Denizi’nde görevlendirilen Barbaros Hayreddin ve kardeş gemi Turgut Reis, sahil güvenliği görevini yürüttü. Müttefik devletlerin Çanakkale Harekâtı’na başlamaları üzerine Boğaz’ın savunmasına destek veren Barbaros Hayreddin zırhlısı, Nara Burnu civarında yüzer kale olarak kullanıldı. 25 Nisan çıkarmasında İngilizlerin çıktığı kıyıları bombaladı. 14 mermi ateşleyen Barbaros, 15. mermiyi ateşlediği sırada merminin orta taretin sağ namlusunda patlaması üzerine orta taretini kaybetti. Turgut Reis’in de aynı akıbete uğraması sebebiyle gemiler, Haziran 1915 başlarında İstanbul’a geri çağrıldı.

 

6 Ağustos 1915 günü başlayan Suvla Körfezi çıkarması sebebiyle, Barbaros Hayreddin zırhlısı 5. Ordu’ya teslim edilecek 30.000 top mermisi ile birlikte Çanakkale’ye gönderildi. 8 Ağustos 1915 günü pazar sabahı, pusuya yatmış olan İngilizlere ait HMS E11 denizaltısı tarafından torpillendi. Sancak tarafından isabet alan ve top mermileri yüzünden ağırlaşmış olan Barbaros Hayreddin zırhlısı, 7 dakika içerisinde alabora oldu. 21 subay ve 237 er boğularak şehit düştü. Kalan mürettebat, gemiye eşlik eden torpidobotlar tarafından kurtarıldı.

 

Barbaros Hayreddin zırhlısını batıran HMS E11 denizaltısını tasvir eden bir tablo.

 

Barbaros Hayreddin zırhlısının batırıldığı noktanın haritadaki görüntüsü. (Koordinatlar: 40°27'N 26°48'E)

 

 

Barbaros Hayreddin zırhlısının kaptanı Muzaffer Adil Bey, aynı zamanda 12. Tümen komutanı

Kaymakam (Yarbay) Selahattin Adil Bey'in kardeşiydi.

 

 

Barbaros Hayreddin zırhlısının Osmanlı hizmetine girdikten sonra çekilmiş bir fotoğrafı.

 

 

Barbaros Hayreddin zırhlısının orta taretindeki 28 cm çapındaki L/35 toplarının bir fotoğrafı.

 

 

Balkan Harbi başlamadan evvel Barbaros Hayreddin zırhlısının subaylarının

baş taret altında çekilen bir fotoğrafı, 1911.

 

 

8 Ağustos 1915 günü batırılan Barbaros Hayreddin zırhlısında şehit düşen zabitlerimiz. Soldan sağa:
1-) Güverte Kıdemli Yüzbaşı Mehmet Bey
2-) Gemi Kaptanı Albay Muzaffer Adil Bey
3-) Güverte Yüzbaşı Ethem Bey

 

 

Haziran 1911 tarihinde çıkarılan Donanma Mecmuası'ndan alınan bu sahifede,

Barbaros Hayreddin zırhlısı ve adını aldığı Barbaros Hayreddin Paşa'nın tasvirleri bulunmaktadır.

 

 

Barbaros Hayreddin zırhlısını tasvir eden bir kartpostal.