28.12.2019, Cumartesi

Asporça Hatun

Asporça Hatun

Bizans imparatoru 3. Andranikos'un kızıdır. Orhan Bey'in ikinci izdivacıdır. Asporça Hâtun Orhan Gâzi'ye, İbrahim adı verilen bir şehzade dünya'ya getirmiştir .As­porça Hâtun'un, müslüman olduğuna ve ne ad aldığına dâir bir kayıt bulunmamakla beraber, 1323 senesinde tanzim et­tirdiği vakfiyede yaptırdığı binalara ve eserlere oğlunu müte­velli tâyin ettiği biliniyor. Ayrıca Asporça Hâtun Fatma adı verilen bir sultan da dünyaya getirmiştir. 

Osmanlı'da hayır işlerinde kadınların etkisi gözle görülür derecede büyük. O dönemlerden günümüze ulaşan ilk vakfiyenin bir kadına ait olması da bunun en önemli örneklerinden.

Bu eser Bizans İmparatoru 3. Andronikos Palaiologos'un kızı olan ve Orhan Gazi ile evlenen Asporça Hatun'a ait. Vakfiye 1323'te düzenlendi. Vakfedilen mülklerin gelirlerine ilişkin de bazı şartlar konuldu. Bunlar ise şöyle sıralanıyor:

"Pazartesi ve cuma geceleri üç hafızın Asporça Hatun ve çocuklarına Kur'an okuması, Ramazan ve Kurban bayramlarında fakirlere yemek dağıtılması, her yıl okunacak mevlidin kendisi ve çocuklarının ruhuna bağışlanması, kandil gecelerinde kandillerin yakılması."

H. 723 Ramazan ayı başlarında (Eylül 1323) düzenlenmiş Asporça Hatun vakfiyesine göre, o tarihte Osman bey hayatta idi. Orhan gazi beyliğe geliş tarihi Rebîülevvel 724’tür (Mart 1324). Osman beyin ölümü de bu iki tarih arasında olmalıdır. Orhan gazi beyliğin başına geçince Bizans Bitinyası’nın iki büyük merkezi Bursa ve İznik üzerindeki kuşatmayı sıkılaştırdı. 726 (1326) baharında bütün kuvvetleriyle Bursa önüne gelip şehrin teslim olmasını istedi. Bursa tekfuruyla uzlaşılan teslim ahidnâmesinin maddeleri şunlardır: 1. Şehre giren Osmanlı askerleri halka zarar vermeyecek (yağma olmayacak, esir alınmayacak). 2. Gitmek isteyenler mallarıyla Osmanlı askerlerinin himayesinde şehri terk edecek. 3. Teslimde Orhan Bey’e 30.000 altın ödenecek. Bursa tekfuru şehri terk edince Âşıkpaşazâde’ye göre, “Pınarbaşı’nda Ahî Hasan burc üzerinde muhkem durdu, ondan sonra Müslümanlar koyuldular” (2 Cemâziyelevvel 726/6 Nisan 1326)

Orhan Bey’in İlhanlı sikkeleri tipinde para bastırdığı bilinmektedir. Ona ait beş tip sikke tesbit edilmiştir (Zhukov, tür.yer.). Orhan bey döneminde bir vezir idaresinde bürokrasinin oluştuğu iddiaları da açıklama ister. Osman bey ve Orhan bey zamanında verilmiş vakıflar, 723 (1323) tarihli Asporça Hatun vakfiyesi ve 724 (1324) tarihli Mekece vakfiyesi, bürokratik uygulamaların Orhan bey babası zamanında başladığını kanıtlar