13.01.2013, Pazar

I. Tahmasp

Safevi Şahı Tahmasb Safevi Şahı Tahmasb
  Şah Tahmasb veya I. Tahmasp, Safevi Devleti'nin 2. şahı ve I. İsmail'in oğludur.

Çocukluğu ve gençliğiHayatı

şah tahmasb şah tahmasb
Şah Tahmasb, Çaldıran Savaşı'ndan sonra Horasan'a gönderildi. Bir süre Sebzvar ve Herat'ta kaldı. Şiilerin ve Safevilerin tanınmış bilgin ve şeyhlerinden özel öğrenim gördü. 1521'de Sultaniye'deki babasının yanına dönen Şah Tahmasb, Şah İsmail'in ölümü üzerine 1524'te 10 yaşında tahta çıktı.

Saltanatta ilk yıllar

Şah Tahmasb, 1528'de Özbekler ile yaptığı savaşı kazandı. Ardından güçlü bir ordu ileBağdat üzerine yürüdü. Bağdat'ı Kanuni'ye vermeyi düşünen Musullu Zülfikar Bey'i yenerek, Bağdat'ta hakimiyetini tesis etti. Bu sıralarda Özbekler, Horasan'ı yeniden ele geçirerek İran yönüne yeni akınlar düzenliyorlardı. Tahmasb, 1529'da Horasan'a döndü buradaki Özbeklerle 2 yıl savaştı.

Savaşlar ve Osmanlı ile mücadele

Şah I. Tahmasp'ın Çehel Sütun Sarayı'nda ki bir resmi Şah I. Tahmasp'ın Çehel Sütun Sarayı'nda ki bir resmi
Tahmasp, babası Şah İsmail gibi Doğu Anadolu, Kafkaslar, Orta Asya ve Ortadoğu’da hakimiyet kurmak istiyordu. Bunun yüzünden sürekli mücadele ediyordu. Amacı Orta Asya'dan itibaren Anadolu içlerine uzanan Safevi İmparatorluğu'nu kurmaktı. Tahta çıktığını Kanuni Sultan Süleyman'a bildirmedi ve Osmanlılara karşı bir tutum izlemesi üzerine Kanuni Süleyman, Tahmasb tahta çıktığı yıllarda şu tehditvari mektubu gönderdi;

 

Cihanın sığındığı dergahımıza niçin adam gönderip kulluğunu arz etmedin. İnşaallah otağımız, Tebriz’den sonra Azerbaycan, İran, Turan ve Horasan’da kurulmak üzere harekete geçecektir. Bugüne kadar tehir sebebi Macaristan ve Almanya’daki puthaneleri İslam mescidi yapmakla meşgûl olmam idi. Şimdi şahlık tacını başından çıkarıp, ecdadının tarikatine göre başına keçe koyarak seni dervişlik tekkesine oturtmadıkça askerlerim dönmeyecektir!

Yüce hakan Kanuni Sultan Süleyman Yüce hakan Kanuni Sultan Süleyman
1533'te Sadrazam Pargalı Damat İbrahim Paşa komutasındaki birlikler Doğu Anadolu'yu tekrar Osmanlı topraklarına kattılar. Osmanlılar Bitlis ve Van'dan sonra Safevilerin başkenti Tebriz şehrini de fethetti. Bu sırada Kanuni de büyük birliklerle sefere katıldı. Kanuni Musul'dan güneye indi ve Bağdat'ı fethetti. Şah Tahmasb bu sırada harekete geçti Tebriz'i tekrar aldı ve Van'a yürüdü. Bu nedenle Kanuni, Tebriz üzerine yürüdü. 1536'da Kanuni, İstanbul'a döndü. İbrahim Paşa bu sefer ile gözden düştü ve idam sebeplerinin çoğu bu seferdeki hatalarına bağlandı. Sınır olayları da eksik olmadı. Şah Tahmasb, üçüncü defa Horasan üzerine yürüdü. Özbekleri peş peşe yendi ve Özbekler hızla geri çekildiler.1540 yılından itibaren Gürcistan'ı da işgal etmeye başladı. Şahın kardeşi Elkas Mirza abisine isyan ederek Kanuni'ye sığındı. Kanuni, ikinci defa İran üzerine sefere çıktı. 1548'de ikinci defa Van ve Tebriz Osmanlı Devleti'nin eline geçti. Şah Tahmasb, Kanuni'nin dönüşünden sonra Erzincan'a kadar ilerledi fakat Osmanlılardan çekinerekKarabağ'a doğru geri çekildi.
Şah Tahmasp ve Hümayun Şah Tahmasp ve Hümayun
Şahın yağmalara devam etmesi Nahcivan Seferi'nin gerekçesi oldu. Şehzade Mustafa'nın idamından sonra Halep'e giden Kanuni, Kars'ı fethederek Nahcivan üzerinden Tahmasb'ın üzerine yürüdü ve yine tehditlerle dolu mektuplar gönderdi. Şah cevaplarında ise savaşmayacağını ve barış isteklerini bildiriyordu.Kanuni barışı kabul etti ve 1555yılına tarihteki ilk Şii-Sünni antlaşması olan Amasya Antlaşması imzalandı. Şah Tahmasb, Şehzade Bayezid'in isyanına destek vermesi ile1559 yılında Osmanlı ile birkez daha savaş durumu ortaya çıktı. Kanuni, barışı sağlamak için Kars'ı Tahmasb'a verdi. Ancak Kars Kanuni yaşarken yeniden Osmanlı topraklarına geçti. Kanuni'den sonra tahta çıkan II. Selim ve III. Murat ile dostane bir politika izledi ve 1576 yılında öldü.
Şah Tahmasp ve Babür Şahı Hümayun Şah Tahmasp ve Babür Şahı Hümayun
   

Ölümü ve sonrası

Şah Tahmasb Şah Tahmasb
Şah Tahmasp ölümünden sonra oğulları Haydar Mirza ile İsmail Mirza arasında taht kavgası başlamış ve II. İsmail kardeşini öldürtmüştür. Kötü ve baskıcı yönetimi nedeniyle halkın nefretini kazanan Şah İsmail 1577 yılında zehirletilerek öldürülmüştür. Ölümünden sonra Osmanlılar İran'a savaş açmışlar, Lala Mustafa Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu Tiflis, Şirvan ve çevresini ele geçirmiş ve Özdemiroğlu Osman Paşa Tebriz'i almıştır.