27.05.2014, Salı

Hünkâr İskelesi Antlaşması

 
Sultan II. Mahmud Han 28 Temmuz 1808-  1 Temmuz 1839 Sultan II. Mahmud Han
28 Temmuz 1808-
1 Temmuz 1839
 

Devleti Aliyyei Osmaniyye-Rusya İmparatorluğu

Rusya İmparatoriçesi Anna İvanovna 30 Ocak 1730 – 28 Ekim 1740 Rusya İmparatoriçesi
Anna İvanovna
30 Ocak 1730 – 28 Ekim 1740
                        8 Temmuz 1833 tarihinde İstanbul'un Hünkâr İskelesi semtinde Osmanlı İmparatorluğu'nun Rusya İmparatorluğu ile imzaladığı bir karşılıklı yardımlaşma ve saldırmazlık antlaşmasıdır. Sultan II. Mahmut 1829 yılında Rusya'yla yapılan savaşı sonuçlandıran Edirne Antlaşmasını imzalamıştı. Bu arada Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali PaşaOsmanlı İmparatorluğu'na karşı ayaklandı. FransaMehmet Ali Paşa'yı destekliyor, İngiltere ise tereddütlü kalıyordu. Osmanlı İmparatorluğuisyanı bastırmak için Rusya'dan yardım istemek zorunda kaldı. Padişah, Tuna kıyılarındaki otuz bin kişilik Rus birliğinin İstanbul'u korumak üzere gönderilmesini istedi. Rusya bu isteği kabul edince Padişah, Mehmet Ali Paşa ile anlaşmak için yeni çareler aramaya başladı. Fakat Fransa bu çabaları etkisiz kıldı. Bunun üzerine Amiral Lazanev'in komutasında dokuz savaş gemsinden kurulu rus filosu, Boğaz'ı geçerek Büyükdere önünde demirledi. Rusya'nun Mısır'a baskısı ve durumun çıkarlarına uygun olmadığını gören Fransa ve İngiltere'nin girişimleri sonucu 14 Mayıs 1833'teOsmanlılarla Mehmet Ali Paşa arasında Kütahya Antlaşması yapıldı. Kütahya Antlaşması, Mısır valisi ile olan anlaşmazlıkları çözümleyecek ilkelerden çok uzaktı. II. Mahmut barışı sağlamış olmakla birlikte kendini güvencede hissetmiyordu. O yüzden Rusya'yla bir karşılıklı yardımlaşma ve saldırmazlık antlaşması yapmaya karar verdi. Böylece Hünkar İskelesi antlaşması imzalandı.

Antlaşmanın İçeriği

8 Temmuz 1833’te imzalanan antlaşma, bir önsöz, altı açık ve bir gizli maddeden meydana geliyordu.

  • Antlaşmanın önsözünde, Osmanlılar ie Ruslar arasında kurulmuş olan barış sistemi ve bu antlaşmanın savunma düşüncesiyle hazırlandığına işaret ediliyordu.
  • Birinci maddede, iki devletin sadece savunma kaygısıyla bu antlaşmayı yaptıkları, huzur ve güvenlikleri için birbirlerine yardımda bulunacakları belirtiliyordu.
  • İkinci maddede, 1829 Edirne antlaşması ile bu antlaşmada geçen diğer maddeleri yeniden onanmaktaydı.
  • Üçüncü maddede, Osmanlılar, Rusya'dan yardım istedikleri takdirde, Rusya'nın karadan ve denizden, iki taraf aasında kararlaştırılacak sayıda bir kuvvetle yardım edeceğine ilişkindi.
  • Dördüncü maddeye göre, yardım isteyen taraf, yardıma gelen tarafın bütün masraflarını karşılayacaktı.
  • Beşnci maddeye göre, antlaşma süresi sekiz yıl olarak tespit ediliyordu.
  • Altıncı madde, bu savunma antlaşmasının iki ay içinde onanacağı ve onanmış nüshalarının İstanbul'da karşılıklı olarak değiştirileceği ile ilgiliydi.
  • Antlaşmanın gizli maddesine göre, Rusya ile BAtı devletlerinden biri arasında savaş olursa, Osmanlı devleti, Çanakkale boğazını Rusya ile savaşan devletin donanmasına kapayacak; buna karşılık Rusya'nın dostu olduğu için, Rus gemileri boğazlardan serbestçe geçebilecekti.

Fransa ve İngiltere Antlaşmanın imzalandığını öğrenir öğrenmez antlaşmayı protesto ettiler. Bir İngiliz donanması İzmir önlerine geldi. Avusturya, Hünkar İskelesi Antaşmasının sakıncaları konusunda Çar'ı ikna etti. Çar I. Nikolay antlaşmayı bozmamakla birlikte, şatlarını yerine getirmeyeceğini söyleyerek ortamı yumuşattı. Daha sonra da Avusturya ve Prusya ile 18 Eylül 1833'deMunchergratz antlaşmasını yaptı.

Hünkar İskelesi Antlaşması, Boğazlar sorununun ortaya çıkmasına neden olmuştur. Boğazlar sorunu 1841'deki Londra Konferansı'nda tekrar ele alınmıştır.